İkinci Meşrutiyet’in ilan edildiği günlerde Sultan Abdülhamit’in üç farklı portresini çizen saray ressamı Zonaro, Türkiye’de ilk kez sergilenecek eserlerini de içeren sergiyle 24 Eylül-1 Kasım arasında Yapı Kredi Kültür Merkezi’nde.

SÜREYYA SU*

YAPI Kredi Kültür Merkezi, Sermet Çifter Salonu’nda, 24 Eylül-1 Kasım 2008 tarihleri arasında Fausto Zonaro’nun, hemen hepsi Türkiye’de ilk kez sergilenecek olan eserlerinin yer aldığı bir sergi düzenleniyor. Sergide, Adolphe Thalasso’nun yazdığı, 1908’de Paris’te üç yüz adet olarak çok özel bir baskıyla yayımlanan Déri Se’adet ou Stamboul, Porte du Bonheur adlı, resimlerini Zonaro’nun yaptığı kitaptaki resimlerin orijinalleri izleyiciyle buluşuyor. Hepsi İstanbul’daki gündelik hayat üzerine 49 renkli gravürün yer aldığı ve ayrıca ilk 12 nüshasına sanatçının birer adet orijinal suluboya çalışmasının da eklendiği eser, zamanında, nüshaları numaralanarak satışa sunulmuştu. Yapı Kredi Kültür Merkezi ve İtalyan Kültür Merkezi’nin işbirliği ile gerçekleştirilen serginin koordinatörlüğünü Erol Makzume ve Veysel Uğurlu yapıyor. Erol Makzume’nin Osman Öndeş ile ortak, 2002’de Yapı Kredi Yayınlarınca basılan Zonaro üzerine bir kitabı bulunuyor.

Ayrıca, Zonaro’nun 1924’te yazıp büyük özenle, kapağından bölümlerine ve içine yerleştirilecek görsel malzemeye kadar basılmaya hazır bir kitap halinde hazırladığı hatıratı, dünyada ilk kez Türkiye’de yayımlanıyor. Abdülhamid’in Hükümranlığında Yirmi Yıl / Fausto Zonaro’nun Hatıraları ve Eserleri adlı kitapta sanatçının İstanbul’a gelişi ve tarihsel tanıklıkları yer alıyor.

Sanat daha güzeli ister

Fausto Zonaro, 18 Eylül 1854’de Masi-Padova’da, orta gelirli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelir. On yedi yaşında resim okuluna gitmek isteyince, babası, Masi’den on iki kilometre uzaklıktaki Lendinara’daki grafik ve resim akademisine kaydını yaptırır. Yeteneği ve hocasının yardımıyla, Verone’daki Cignaroli Akademisine kabul edilir. 1878’de, kendisine daha iyi bir yaşam ve meslek ortamı bulabileceği düşüncesiyle Venedik’ten ayrılarak Napoli’ye gider. Arayışlarını sürdüren sanatçı bu kez 1888’de büyük umutlarla Paris’e giderek empresyonizmin dorukta olduğu dönemde Fransız empresyonist ressamlarla tanışma imkánı bulur.

Ancak Paris’te uzun süre kalamaz ve Venedik’e döner. Bir yandan resim dersleri verir, bir yandan tablolarını satar. Elisa Pante adlı öğrencisiyle başlayan ilişkisi, ortak bir düşe, birlikte daha güzel bir yaşam ve sanat ortamı arayışına dönüşür.

Edmondo de Amicis’in Constantinopoli ve Théophile Gautier’in Constantinople adlı kitaplarını okuduktan sonra Fausto ve Elisa için İstanbul’a gitmek, orada yaşamak ve sanat yaşamını orada sürdürmek, tutkulu bir düşe dönüşür. Girişken bir genç kız olan Elisa, Zonaro’dan önce davranarak Doğu’yu tanımak ve kendilerine daha güvenli bir yaşam hazırlamak için İstanbul’a gider. Zonaro ise iki ay kadar sonra Napoli’den ayrılarak İstanbul’a gider.

Osman Hamdi Bey ile dost

İstanbul’daki ilk günlerinde Elisa, hem İtalyanca ve resim dersleri verir, hem Zonaro’ya yardımcı olur. 1892’de İstanbul’da St. Esprit Kilisesi’nde evlenirler. Zonaro İstanbul’da çevre edinmeye başlar. Saray Teşrifat Nazırı Münir Paşa’nın davetiyle Yıldız Sarayı’na gitmiş, Osman Hamdi Beyi Kuruçeşme’deki evinde ziyaret etmiştir. ‘Saygın bir alim, sevecen, rahat ve olgun bir insan’ olarak tanımladığı Osman Hamdi Bey, sevimli, zarif kişiliği ve kültürü ile Zonaro’yu çok etkiler.

Zonaro 1896’da, bir Cuma günü Galata Köprüsünden geçerken, Ertuğrul Süvari Alayı ile karşılaşır, köprü üzerindeki manzaraya, beyaz atlara hayran kalır. Süvarilerin portre etütleri çizer, atölyesinde konuyu yağlıboya olarak çalışmaya başlar. Tablo tamamlandığında, İtalya Sefiri Panza ve Rusya Sefiri Nelidov, saray ressamı Luigi Acquarone’nin ölümüyle boşalan saray ressamlığı için bunun iyi bir fırsat olacağını söyleyip eseri Abdülhamid’e sunmasını önerirler.

Ve saray ressamı olur

Dostu Münir Paşa Cuma günü ‘Selamlık’ merasiminden sonra, Yıldız Sarayında, tabloyu padişaha gösterdiğinde, çalışmayı çok beğenen Abdülhamid, Zonaro’yu ikinci dereceden Mecidi nişanıyla Ressam-ı Hazret-i Şehriyari (Saray Ressamı) olarak tayin eder.

1897’de Sultan Abdülhamid, Zonaro’dan Türk-Yunan Savaşını konu alan bir tablo yapmasını ister. Zonaro’nun yaptığı tabloyu çok beğenen Abdülhamid, dördüncü dereceden Osmani nişanı ile birlikte, Akaretler’de, sanatçının talep ettiği ‘50’ numaralı evin anahtarını Başmabeyinci Faik Bey eliyle kendisine gönderir.

Zonaro’nun Akaretler’deki atölye-evi, İstanbullu aydınların ve sosyetenin en gözde mekánları arasında sayılmaya başlar. Her kesimden insan, yabancı konuklar, değişik dinlerin ve mezheplerin ileri gelenleri, çalışmalarını görmek ya da sadece görüşmek amacıyla onu ziyarete gelirler. Enver Bey, Winston Churchill, Şehzade Abdülmecid Efendi, Adolphe Thalasso, Camille Flammarion ve Osman Hamdi Bey Zonaro’nun ünlü ziyaretçileri arasında yer almaktaydılar.

Uzun yıllar Sultan Abdülhamid’in portresini yapmak isteyen Zonaro, II. Meşrutiyet’in ilan edildiği günlerde Sultan’ı ikna ederek üç ayrı pozda portresini hazırlar. Üçüncü portrede Abdülhamid, düşünceli, çatık kaşlı ve durgundur. Çünkü o günlerde İmparatorluğun her köşesinde, başkaldırılar ve taşkınlıklar artmakta, bir huzursuzluk havası yayılmaktadır.

Dönüş Orient Expres ile

Abdülhamid tahttan ayrıldıktan sonra gelen yeni yönetimin, onun ilgi gösterdiği, sahip çıktığı her şeyi yok etme girişiminden Zonaro da nasibini alır. Dolmabahçe Sarayı’ndan gönderilen bir yazıyla, ‘Saray Baş Ressamı’ görevine son verilir ve oturduğu evin kirasını ödemesi istenir. Son derece onur kırıcı olan bu tutum karşısında derin acı duyan Zonaro, artık İtalya’ya dönmenin zaruri olduğuna karar verir. 20 Mart 1910’da Sirkeci Garından Simplon-Orient Expres’iyle bir daha dönmemek üzere Türkiye’den ayrılır. Zonaro 18 Temmuz 1929’da hayata veda eder.

sureyyasu@yahoo.com